Xích bị giãn: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả
Xích bị giãn là hiện tượng thường gặp ở các hệ thống truyền động xích công nghiệp sau một thời gian vận hành. Khi xích bị giãn vượt mức cho phép, khả năng ăn khớp với nhông giảm, hệ thống dễ rung, phát tiếng ồn và làm tăng tốc độ mài mòn của cả xích lẫn nhông.
Tình trạng này không nhất thiết có nghĩa mắt xích bị kéo dài theo nghĩa vật liệu bị biến dạng. Trong nhiều trường hợp, chiều dài xích tăng lên chủ yếu do hao mòn tại các khớp chốt, bạc và con lăn. Vì vậy, cần xác định đúng nguyên nhân trước khi quyết định điều chỉnh hoặc thay mới.
1. Xích bị giãn
Trong quá trình hoạt động, các mắt xích liên tục chuyển động quanh nhông. Tại vị trí chốt và bạc xuất hiện ma sát, đồng thời bụi bẩn, tải trọng và điều kiện bôi trơn có thể thúc đẩy quá trình mài mòn.
Khi các bề mặt tiếp xúc bị mòn, khoảng cách hiệu dụng giữa các mắt xích tăng dần. Kết quả là tổng chiều dài của cả đoạn xích lớn hơn so với ban đầu, thường được gọi là xích bị giãn.
Xích bị giãn nhẹ có thể vẫn hoạt động bình thường sau khi điều chỉnh phù hợp. Tuy nhiên, nếu vượt giới hạn do nhà sản xuất quy định, nên thay xích để tránh ảnh hưởng đến nhông và hệ thống truyền động.
2. Nguyên nhân khiến xích công nghiệp bị giãn
2.1. Thiếu bôi trơn
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất.
Dầu bôi trơn có nhiệm vụ giảm ma sát tại các khớp chuyển động. Khi xích hoạt động trong tình trạng thiếu dầu, các bề mặt chốt – bạc và con lăn dễ bị mài mòn nhanh hơn.
Nếu dây chuyền làm việc liên tục, cần xây dựng lịch bôi trơn phù hợp với tốc độ, tải trọng và môi trường vận hành.
2.2. Sử dụng sai loại dầu bôi trơn
Không phải loại dầu nào cũng phù hợp với xích công nghiệp. Dầu quá đặc có thể khó tiếp cận các vị trí ma sát bên trong, trong khi dầu không phù hợp với nhiệt độ làm việc có thể mất khả năng tạo màng bôi trơn.
Do đó, nên sử dụng chất bôi trơn theo khuyến nghị của nhà sản xuất xích.
2.3. Xích phải chịu tải quá lớn
Khi tải trọng thực tế vượt quá khả năng thiết kế, lực tác động lên các khớp xích tăng lên. Quá trình mài mòn diễn ra nhanh hơn và tuổi thọ xích giảm.
Tình trạng này thường xuất hiện ở:
- Băng tải tải nặng.
- Máy vận chuyển vật liệu.
- Máy nghiền.
- Thiết bị nâng.
- Dây chuyền khởi động thường xuyên.
Nếu xích nhanh giãn dù được bôi trơn đầy đủ, cần kiểm tra lại tải trọng và khả năng chịu tải của xích.
2.4. Nhông bị mòn
Xích và nhông hoạt động như một bộ truyền động. Khi răng nhông bị mòn, sự ăn khớp giữa hai bộ phận không còn chính xác.
Nhông mòn có thể làm tăng rung động, va đập và khiến xích nhanh xuống cấp.
Vì vậy, khi thay xích mới, nên kiểm tra tình trạng nhông thay vì chỉ thay riêng xích.
2.5. Nhông bị lệch
Hai nhông không nằm trên cùng một đường tâm có thể khiến xích chịu lực ngang trong quá trình vận hành.
Hậu quả có thể gồm:
- Mòn không đều.
- Rung xích.
- Tăng tiếng ồn.
- Mòn mép má xích.
- Giảm tuổi thọ xích.
Cần kiểm tra độ thẳng hàng của các trục và vị trí lắp đặt nhông.
2.6. Môi trường làm việc khắc nghiệt
Bụi, hơi ẩm, nước, hóa chất hoặc nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ xích.
Trong môi trường nhiều bụi, tạp chất có thể bám vào dầu và tạo thành lớp mài mòn tại các khớp. Trong môi trường ẩm, xích có nguy cơ bị gỉ, ảnh hưởng đến bề mặt làm việc.
Với những ứng dụng đặc biệt, cần lựa chọn loại xích và phương pháp bảo vệ phù hợp.
>>>>>Cách bảo dưỡng xích công nghiệp đúng kỹ thuật giúp tăng tuổi thọ
3. Dấu hiệu nhận biết xích bị giãn
Có thể nhận biết xích có vấn đề thông qua một số biểu hiện:
- Xích bị chùng nhiều hơn trước.
- Xuất hiện tiếng va đập khi chạy.
- Xích rung bất thường.
- Xích khó ăn khớp với nhông.
- Xích có xu hướng nhảy răng.
- Hệ thống vận hành không ổn định.
- Chiều dài đo được tăng so với kích thước ban đầu.
Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào độ chùng để kết luận xích đã giãn. Độ chùng còn phụ thuộc vào khoảng cách tâm, kết cấu bộ truyền và phương pháp căng xích.
>>>>>Các loại xích tải công nghiệp có trên thị trường hiện nay
4. Cách kiểm tra độ giãn của xích
Một phương pháp phổ biến là đo chiều dài của một đoạn xích gồm nhiều bước rồi so sánh với chiều dài tiêu chuẩn ban đầu.
Công thức tính tỷ lệ giãn có thể biểu diễn:
Độ giãn (%) = [(L1 – L0) / L0] × 100
Trong đó:
- L0: chiều dài ban đầu của đoạn xích.
- L1: chiều dài đo được hiện tại.
Nên đo một đoạn đủ dài thay vì chỉ đo một hoặc hai mắt xích để giảm sai số.
Giới hạn thay thế không giống nhau cho mọi loại xích. Vì vậy, cần đối chiếu với catalogue hoặc hướng dẫn kỹ thuật của đúng nhà sản xuất và dòng xích đang sử dụng.
5. Xích bị giãn có xử lý được không?
Điều này phụ thuộc vào mức độ hao mòn.
Xích mới giãn nhẹ
Nếu xích vẫn nằm trong giới hạn cho phép, có thể điều chỉnh lại độ căng hoặc vị trí cơ cấu tăng xích. Đồng thời cần kiểm tra nguyên nhân khiến xích bị giãn nhanh.
Xích đã mòn nhiều
Nếu độ giãn vượt giới hạn kỹ thuật, không nên cố gắng rút ngắn xích bằng cách tháo bớt mắt để tiếp tục sử dụng. Việc này không khắc phục được tình trạng mòn tại chốt và bạc.
Giải pháp phù hợp là thay xích mới và kiểm tra tình trạng nhông.
6. Cách hạn chế xích bị giãn
Để kéo dài tuổi thọ xích công nghiệp, doanh nghiệp nên:
- Chọn đúng loại xích theo tải trọng.
- Sử dụng nhông tương thích.
- Bôi trơn đúng chủng loại và định kỳ.
- Duy trì độ căng phù hợp.
- Kiểm tra độ thẳng hàng của nhông.
- Hạn chế vận hành quá tải.
- Vệ sinh xích trong môi trường nhiều bụi.
- Kiểm tra độ giãn định kỳ.
- Thay xích khi vượt giới hạn cho phép.
Đối với dây chuyền vận hành liên tục, nên lập kế hoạch bảo trì dự phòng để chủ động thay thế trước khi xích gây ảnh hưởng đến sản xuất.
6. Xích bị giãn có cần thay cả nhông không?
Không phải trường hợp nào cũng cần thay đồng thời. Tuy nhiên, nếu xích đã sử dụng lâu và nhông có dấu hiệu mòn rõ rệt, nên đánh giá cả hai bộ phận.
Nhông có răng bị nhọn, mòn lệch hoặc biến dạng có thể làm xích mới nhanh xuống cấp. Trong trường hợp này, thay xích nhưng giữ lại nhông đã mòn có thể không mang lại hiệu quả lâu dài.
Sóng Thần cung cấp xích công nghiệp Tsubaki
THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP SÓNG THẦN cung cấp xích công nghiệp từ nhiều thương hiệu, đặc biệt là Tsubaki của Nhật Bản, phục vụ các hệ thống truyền động, băng tải và máy móc công nghiệp.
Khi xích bị giãn, khách hàng có thể cung cấp mã xích, kích thước, số dãy, hình ảnh xích và thông tin tải trọng để được tư vấn loại thay thế phù hợp.
THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP SÓNG THẦN
- Địa chỉ: Số 82, Đường N3, Khu ĐT-TM-DV Sóng Thần, Khu phố Thống Nhất 1, Phường Dĩ An, TP.HCM
- Hotline: 0948 888 522
- Email: linhtran.tbcnsongthan@gmail.com
- Website: www.tbcnsongthan.com